KTM in 25 jaar 1000PS: van modderhopper tot beest

"Dit ijzer laat niemand koud – de een zal het geweldig vinden, de ander zal het haten." Dat stond in november 2004 op 1000ps.at, in de eerste grote test van de 990 Super Duke. Twintig jaar later zat de redactie op de 1390 Super Duke R en schreef: "Vroeger stopte men apen en honden in raketten, schoot ze de ruimte in en keek wat er met ze gebeurde. En zo verging het mij vandaag ook." Daartussen liggen meer dan 550 artikelen, 554 video's en een merk dat we meerdere keren helemaal opnieuw moesten leren kennen. Van modderhopper tot straatbeest, van achterblijver tot voorloper, van prijs-kwaliteitwinnaar tot saneringsprocedure en terug naar de start. Dit is geen bedrijfskroniek. Het is wat wij destijds gezegd hebben. En wat daarvan vandaag nog overeind staat.

Eerlijk gezegd: in onze eerste jaren was KTM voor ons een offroadbedrijf dat net leerde asfalt te waarderen. Het 1000PS-archief begint bij KTM in 2004 met een zucht: "Lang hebben de mannen uit Mattighofen ons op de nieuwe Superduke laten wachten. Maar nu is ze er – en het wachten was de moeite waard." In 2004 reed ik de KTM 990 Super Duke op Fuerteventura, 370 kilometer testrit, en met mijn 1,85 meter zat ik op dat ijzer als gegoten. De motor? "Verslavend! Met die 120 pk kun je echt alle idiote dingen uithalen." Het design kwam "weer eens uit de pen van Kiska" en polariseerde meteen. Onthoud dat. Het komt in 2026 terug.

Wat ons destijds opviel, was minder de techniek dan het soort mensen. In 2007 schreef 1000PS over de mensen achter de Super Duke R: "Op de ontwikkelingsafdeling van KTM zitten benzinegekke speedfreaks en die hadden een nieuw speeltje nodig. Spelen mogen we nu allemaal." Mooier kun je een bedrijf haast niet beschrijven. Maar de prijs was vanaf het begin een thema, als compliment met een bijsmaak. In 2008, in de vergelijking tussen de 690 en 990, schreven we: "Het goedkope modderhopper-imago heeft ze duidelijk afgelegd. Dat ligt vermoedelijk ook aan het feit dat ze niet goedkoop is." Plat gezegd: oranje deed toen al een beetje pijn in de portemonnee. Wen maar aan dit refrein, beste KTM-fans. Het loopt door alle 25 jaar heen, en in de loop van het verhaal wordt het eerder luider dan zachter.

Datzelfde jaar kwam de RC8, voor ons "de laatste stap naar een volledig gamma". Een eigen superbike uit Mattighofen, dat was een statement richting iedereen die KTM nog in de modder plaatste. Een half jaar later volgde de nuchtere balans: "Qua verkopen blijft de oranje superbike nog achter bij de verwachtingen. Ze is duurder dan de 1000's uit Japan." De waarheid: KTM kon in 2008 alles bouwen. Of de klanten ook alles zouden kopen, was een heel andere vraag. Die vraag komen we in dit verhaal nog vaker tegen, soms zachtjes, soms met volle kracht. Maar eerst kwam er een fase waarin de oranjes bijna alles goed deden. En deze keer waren wij er met de camera bij.

In 2010 begonnen we intensiever te filmen; de eerste KTM-clips duurden in de mediaan ruim drie minuten. In 2013 veranderde dat in één klap: 62 KTM-video's in één jaar, meer dan twee keer zoveel als het jaar ervoor. De reden had twee namen. De eerste: 1190 Adventure. "Een nieuw tijdperk begint. KTM draait de kraan nog verder open en spoelt de concurrentie weg", klonk het in februari 2013. In de video tegen de BMW R 1200 GS gaven we toe "een beetje bevooroordeeld" aan de test te beginnen, en bleven eerlijk: "Daarin is de GS nog altijd ongeslagen. De KTM gaat door het extra vermogen gewoon meer richting rijdynamiek. Maar het ontbreekt haar aan reiscomfort." Duidelijke taal, ook al ging het om een oranje hoopdrager.

In het najaar van 2013 dan de zin die ons bij KTM het meest verraste: "KTM is eigenlijk vrij laat op de rijdende trein gesprongen. BMW en Honda hadden qua ABS allang de leiding genomen." Harde woorden voor een merk dat "Ready to Race" in het vaandel draagt. Maar in hetzelfde artikel kwam de ommekeer. Na een noodstop in 45 graden leunhoek met het nieuwe bochten-ABS stond er: "Nooit eerder werd technische vooruitgang zo eenvoudig bruikbaar en voelbaar gemaakt." Stel je dat even voor: 45 graden leunhoek, en dan vol in de remmen. Precies voor dat moment heeft ieder van ons respect, van beginner tot circuitbeul. De achterblijver was van de ene op de andere dag de voorloper. Geen slecht najaar voor Mattighofen!

De tweede naam: 1290 Super Duke R. De videoconclusie van oktober 2013 was een van onze duidelijkste: "Dit is nu dé motor in het naked-bikesegment die je moet verslaan." Geen misschien, geen maar. En dan was er nog de kleine. Over de 390 Duke vroegen we de KTM-verantwoordelijke in 2013 half voor de grap: "… het ABS-systeem en dan wilde je er nog 5.000 euro voor. Moet je dan niet binnenkort faillissement aanvragen?" Het antwoord kwam droog: "Je hoeft je geen zorgen te maken, dat is mogelijk omdat we een samenwerking met Bajaj hebben." Toen een grap. Vandaag leest die passage anders, en wel héél anders. Onthoud die naam, hij duikt aan het eind van dit verhaal op, op een plek waar niemand lachte.

In 2014 hadden we nog geschreven: "Er bestaat geen motor die dit wapen kan verslaan." Toen kwam de BMW S 1000 R, en het duel eindigde in een "flinterdunne overwinning voor de SuperDuke". Een jaar later begon onze vergelijkingstest met een vraag die we ons in 2013 nooit gesteld zouden hebben: "Is de KTM Super Duke 1290 nog de heerser in de grote naked-bikeklasse?" En het geld werd definitief het refrein. In 2017 klonk het in de video: "Ik heb dit weekend de KTM-configurator opgestart. En alles aangevinkt wat ik graag op de Super Duke zou willen. En toen stond er rechtsonder 24.000 en nog wat." Dat moment ken je toch? Je klikt en klikt, en aan het eind staart een getal je aan dat harder brult dan welke uitlaat ook. De Super Duke was nog altijd geweldig. Alleen ging de vraag naar de prijs niet meer weg.

De echte ommekeer van die jaren was een middenklasser. Bij de eerste test van de 790 Duke in maart 2018 viel de zin die sindsdien onze kijk op vermogen bepaalt: "Eigenlijk is er op de weg niets snellers dan een wendbaar afgestemde motor met heel goed en scherp gemaakte 100 pk." In de zomer gingen we in de video nog verder: "Wat KTM voor het eerst in de geschiedenis heeft klaargespeeld: ze hebben een hebbedingeffect gecreëerd. Je gaat erop zitten, hij pruttelt, hij doet, hij gaat. Alle rijhulpen zijn er, alles is er. Kopen." Het archief bevestigt het onderbuikgevoel: van de spreektijd die we in 2018 aan de KTM-modellijnen besteedden, ging bijna twee derde naar de Duke 690/790. De barpraat telt pk's. Wij telden in 2018 grijnzen.

Twee zinnen uit die jaren verdienen het om vastgelegd te worden, omdat ze elkaar tegenspreken. 2018, op de 690 Duke in de bergen: "Eén cilinder is not dead, ze heeft nog altijd bestaansrecht. – Moge God het horen, en de ontwikkelaars van KTM ook." Een half jaar later, op de 790 Adventure in Marokko: "De lucht wordt ijler voor de eencilinders … zou dat ooit het einde van de 690 kunnen betekenen." Op dezelfde plek stond de eerste echte kritiek op een KTM-belofte: "KTM heeft ons uitgelegd dat dit nu zo'n beetje een hard-enduro is met het rijcomfort van een cruiseschip. In zwaar off-road was dat natuurlijk niet zo." Hand op het hart: wie beide belooft, moet zich aan beide laten meten.

In 2021 praatten we meer over KTM dan ooit: 15,3 procent van onze totale hoofdstukspreektijd op YouTube ging dat jaar naar het merk. Maar tegelijk werden de oordelen voorzichtiger. In de grote adventure bike-vergelijking van 2021 klonk het: "Een goede prijs-kwaliteitverhouding ervaar ik eerlijk gezegd bij geen van deze motoren. Ik vind ze allemaal waanzinnig duur." En in mei 2023, over de 790 Duke, viel de zin die de ommekeer markeert: "De KTM is echt een fantastische motor. Maar in vergelijking – vroeger was ze prijs-kwaliteitwinnaar – zijn de anderen qua prijs-kwaliteit nu al een betere keuze." De vroegere prijs-kwaliteitwinnaar was het niet meer. Dat doet pijn, juist omdat de motor zelf fantastisch is gebleven. Niet de Duke werd slechter. De anderen werden beter.

Over het concern dat net instapte bij MV Agusta en met CFMOTO in China produceerde, schreven we in december 2022: "We moeten onszelf niet voor de gek houden – wie in de motorbusiness groot wil zijn en nog groter wil worden, moet efficiënt, het liefst ook nog heel goedkoop produceren." Twee jaar later was er van grootte geen sprake meer. Op 26 november 2024 meldde 1000PS de saneringsprocedure. Twaalf dagen later beantwoordden we tien kijkersvragen in een video, en de laatste was de belangrijkste: "Hoe gaat het verder met KTM in 2025? Duidelijk antwoord: geen idee." We rekenden na: een KTM-enduro was in tien jaar 36 procent duurder geworden, bij 37 procent inflatie in Oostenrijk. "Een schrale troost."

In januari 2025, bij het vertrek van de jarenlange topman, stelden we de vraag van het jaar: of KTM zijn slogan "Ready to Race" kan handhaven "of dat het voortaan eerder 'Here to Stay' moet heten". Eind februari, drie dagen na het besluit van de schuldeisers, volgde een belijdenis met een voorwaarde: "Het aandeel echte gebruikers is bij KTM toonaangevend. Deze medewerkers, die aan de lopende band staan en in het weekend zelf met de enduro op een steile helling zweten, komen terug en weten wat er verbeterd moet worden." Maar ook: "Het mag niet meer gebeuren dat een klant met een probleem maandenlang wordt afgescheept." Dat is liefde met open ogen. Precies zo zou je moeten praten over een merk dat je na aan het hart ligt: eerlijk, veeleisend en zonder de deur dicht te gooien.

In 2024 keken we ook terug. Over de eerste Super Duke, na rondjes op de Pannoniaring: "Destijds, met de eerste generatie, was het wel geil en fascinerend, maar echt snel? Nee. De motor was niet stabiel." En over de nieuwe 990 Duke: ze "pakt het echt op waar de eerste Super Duke begonnen is. Die eerste 990 Super Duke had zo'n beetje een twee keer zo hoog verbruik, bij verder vergelijkbare prestaties." Tot de toevoeging: "Waarom rijdt niet iedereen zijn Super Duke – tot je naar het prijskaartje kijkt." Daar is het weer, het refrein. De cirkel is toch rond: de naked bike die van KTM in 2004 een straatmerk maakte, is er in 2024 weer. Alleen deze keer af.

In februari 2026 meldden we de breuk met Kiska: "Nauwelijks een merk in het motorsegment zette zo consequent in op een herkenbare vormtaal. Tegelijkertijd werd het design op de markt steeds weer controversieel besproken." Precies dat hadden we in 2004 al geschreven, toen een stuk korter: "Dit ijzer laat niemand koud." Tweeëntwintig jaar liggen tussen beide zinnen, en ze bedoelen hetzelfde. Kiska gaf KTM een gezicht waarover je kon twisten, en precies daarin lag de kracht. Wie het geweldig vond, kocht oranje. Wie het haatte, praatte er toch over. Hoe het volgende gezicht eruitziet, verraadt ons archief nog niet. Eén ding is wel duidelijk: de lat ligt hoog, en het nieuwe designcentrum moet er eerst maar eens overheen springen.

Een archief is genadeloos, omdat het onthoudt wat je gezegd hebt. In 2011 zei de baas van KTM Oostenrijk ons op de EICMA: "De weg loopt van supermoto richting naked bikes." Hij had gelijk. De Duke-familie 690 tot 990 werd in onze video's de op één na grootste KTM-modellijn, na de Super Adventure. Dan onze grap over de Duke van 5.000 euro uit 2013: "Moet je dan niet binnenkort faillissement aanvragen?" Elf jaar later kwam de saneringsprocedure, en de partner die KTM destijds als antwoord noemde, werd in 2025 de redder: Bajaj. En het "wapen" uit 2014 dat geen enkele motor kon verslaan? Hield vier maanden stand, tot de S 1000 R maar nipt verloor. In 2024 vroegen we ons bij de 990 Duke zelf af wie "daarboven nog de Super Duke" nodig heeft.

Wat de eencilinder betreft, verdedigden we in 2018 en 2019 beide kanten: "Eén cilinder is not dead" tegenover "De lucht wordt ijler voor de eencilinders". Toen KTM in juli 2025 de productie weer opstartte, zaten de 690 Enduro R en 690 SMC R bij de eerste modellen. Punt voor de bergrijder! Bij de elektrische vraag gokten we in 2019 en 2021 op geen grote elektrische KTM's: "Hier de sensatie: niets!" Tot en met 03.09.2026 is in het 1000PS-archief geen grote elektrische KTM te vinden, alleen de Freeride E. En in 2022 vreesden we bij MV Agusta dat "het traditiebedrijf helemaal wordt opgeslokt". In februari 2025 werd MV Agusta weer verkocht. Onze duidelijkste misser. De enige constante in 25 jaar? De prijs: 2008 "duurder dan de 1000's uit Japan", 2017 "24.000 en nog wat", 2023 "vroeger prijs-kwaliteitwinnaar".

In mei 2026 schreven we bij het eerste kwartaalverslag na de redding: "De acute bestaansvraag lijkt door de steun van Bajaj beantwoord. Nu gaat het om de duidelijk moeilijkere opgave om van de redding een duurzame industriële herstart te maken." Plat gezegd: we weten niet hoe de volgende 25 jaar worden. Een archief kan terugkijken, niet vooruit. Maar we weten sinds 2004 dat dit merk ons nooit koud heeft gelaten. We hebben het gevierd en bekritiseerd, we hebben ons vergist en gelijk gekregen, en we hebben elke keer weer gekeken als er iets nieuws uit Mattighofen kwam. Bij een motor is dat het halve werk. Bij een merk is het alles.

In oktober 2001 ging 1000PS.at online als afstudeerproject van Nils Müller aan de Fachhochschule Wiener Neustadt. Daaruit is een platform gegroeid dat motorjournalistiek, community en digitale oplossingen voor de branche verbindt. Ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum in oktober 2026 blikken we in deze serie terug op de ontwikkeling van de motormerken – vanuit een kwarteeuw eigen berichtgeving, met veel zelf gereden kilometers en de nieuwsgierigheid die ons sinds dag één drijft: wat komt er hierna?