RPA na enduro: zielone strome zbocza nad oceanem

Łagodne zielone wzgórza cign si aż po krawdź urwiska, rozsiane s na nich kryte strzech okrgłe chaty, a w dole Ocean Indyjski uderza o skały. To Wild Coast na wschodzie RPA. Gdzieś pomidzy wspina si zbocze tak zielone i tak strome, że przed przednim kołem zostaje już tylko morze i niebo. Dla mnie taki podjazd w siodle enduro to jak droga do nieba łzy szczścia gwarantowane. Czy te łzy płyn ze szczścia, czy z kwasu mlekowego w przedramionach, zależy od twojej formy. To, jak strome, mokre i śliskie robi si to wybrzeże, decyduje o terminie twojej podróży i o poziomie, z jakim tu przyjeżdżasz.

Wild Coast leży w prowincji Eastern Cape, czyli Przyldku Wschodnim, i rozciga si od rzeki Great Kei na południu po Mtamvun na północy. Za lini brzegow krajobraz zaczyna si od zielonych, łagodnie pofałdowanych wzgórz, a w wwozach i wilgotnych dolinach przybrzeżnych rośnie wiecznie zielony las. Samo wybrzeże nie potrafi si zdecydowa. Zatoki, plaże i laguny przeplataj si ze skalistymi cyplami i stromymi klifami, które opadaj prosto do morza.

Dalej na północ, w Pondolandzie, płaskie piaskowcowe płaskowyże przeplataj si z bardzo stromymi wwozami rzecznymi, takimi jak wwóz Msikaby, a midzy Port St Johns a wwozem Oribi leży Pondoland Centre of Endemism botaniczny hotspot pełen roślin, które wystpuj wyłcznie tutaj. Przy Waterfall Bluff niedaleko Lusikisiki wodospady spadaj z klifów prosto do oceanu, a obok z wody wyrasta piramidalna Cathedral Rock. Wodospad Magwa Falls spada z wysokości 142 metrów do wwozu. W rezerwacie Mkambati, pierwszym w prowincji obszarze Ramsar, czyli terenie podmokłym o znaczeniu midzynarodowym, również jeden wodospad spada wprost do morza.

Z wysokich punktów widokowych zobaczysz delfiny i wieloryby humbaki oraz wieloryby południowe, duży gatunek walenia gładkiego, przypływaj tu rodzi młode. Południow zim, mniej wicej od maja do lipca, na północ cignie Sardine Run.

DNA Wild Coast: ludzie, bydło i historia dziel te same wzgórza. W czasach apartheidu znajdował si tu bantustan Transkei, w latach 19761994 formalnie niezależne państwo, którego nikt na świecie nie uznał. To tradycyjna ziemia ludu Xhosa i każda droga na wybrzeże prowadzi przez to serce ich kraju. Północna czś nazywa si Pondoland i jest ojczyzn ludu Mpondo.

Bydło to codzienny widok. Całe stada leż na plaży albo stoj na drodze, jakby zarezerwowały sobie wybrzeże na wyłcznoś. Poza Port St Johns i Coffee Bay nadmorskie miejscowości na północ od Kei to czsto zaledwie kilka domów. Tłumów turystów brak. Przy drodze N2, ok. 32 kilometry na południowy zachód od Mthathy, leży Qunu, gdzie dorastał i został pochowany Nelson Mandela; urodził si 18 lipca 1918 roku w Mvezo nad rzek Mbashe.

Coffee Bay według przekazów zawdzicza swoj nazw wrakowi statku, z którego ziarna kawy wyrzuciło na plaż. Na południe od niej, przed ujściem rzeki Mpako, stoi Hole in the Wall wolnostojca skała z piaskowca i łupka z wielkim, wymytym przez wod otworem, przez który przetacza si przybój. Xhosa nazywaj j esiKhaleni, miejscem dźwiku, od grzmotu w skale, a wielu miejscowych widzi w niej bram do świata przodków. Podoba mi si, że ten symbol nazwano od odgłosu, jaki wydaje.

Na trasach enduro Wild Coast nawierzchnia cigle si zmienia: od trawiastych wzgórz przez kamieniste kozie ścieżki i odcinki leśne po skały i przeprawy przez rzeki. Z plaż strome podjazdy prowadz prosto na klify, a na górze ocean stoi przed tob jak niebieska ściana. Dla mnie to jest esencja tego wybrzeża. Trudnoś tkwi tu czsto bardziej w balansie niż w przyczepności.

Przeprawy przez rzeki to codzienny punkt programu i czsto s śliskie, z luźnymi lub oślizgłymi kamieniami i głbokości wody, któr trudno oceni. Przy brodzie, którego dna nie widz, moje przednie koło niestety zawsze szybciej ma własne zdanie niż moja głowa. Po deszczu leśne podjazdy i boczne drogi robi si błotniste i śliskie, a na bocznych drogach Transkei czekaj strome, rozjeżdżone odcinki z głbokimi koleinami i błotnymi dziurami. Spokojniej, obok ścieżek dla bydła, biegn szutrówki blisko wybrzeża przez zielone wzgórza i małe wioski.

Asfalt to wyjtek, bo N2 biegnie daleko w głbi ldu; na północ od Kei tylko Coffee Bay i Port St Johns maj do niej drog asfaltow, wszystkie pozostałe dojazdy na wybrzeże to szuter. Do Coffee Bay jedziesz po dziurawym asfalcie, dalej w stron Hole in the Wall przechodzi on w szuter. W orientacji N2 pozostaje twoim krgosłupem od niej odchodz drogi w stron morza. Liczba, która najlepiej opisuje teren: 70 do 100 kilometrów licz dzienne etapy na prowadzonych ptlach hard enduro, przy piciusześciu godzinach w siodle.

Ile umiejtności potrzebujesz, zależy przede wszystkim od tego, czy jedziesz z przewodnikiem, czy sam. W programie RIDE KTM jest na przykład wyprawa enduro po RPA z Alfiem Coxem, organizowana przez Alfie Cox Racing z Cato Ridge w KwaZulu-Natal. Gospodarz w 2002 roku zajł drugie miejsce w klasyfikacji motocykli Dakaru na KTM, wygrał pierwsze Erzbergrodeo w 1995 roku i dziewi razy Roof of Africa w Lesotho. Wyprawa przeznaczona jest dla poziomów od 1 do 5 (w skali do 5), a dla każdego technicznego odcinka jest trasa objazdowa. Alfie jest obecny przez cał wypraw, pomaga na trudnych przeszkodach, a w razie potrzeby sam wjeżdża twoim motocyklem na gór. Moja duma wolałaby si wywróci, niż odda kierownic wicemistrzowi Dakaru. Mój rozum oddałby j już dawno.

Wyprawa trwa osiem dni: pi dni jazdy i dwa dni odpoczynku. Pierwsze trzy startuj z White Clay Resort koło Coffee Bay, na ptlach liczcych ok. 80, 70 i 80 kilometrów. Potem przejazd samochodem ok. 500 kilometrów do KwaZulu-Natal na dwa dni jazdy przez lasy, plantacje trzciny cukrowej, wioski i busz. 98 procent to off-road, technika ma pierwszeństwo przed tempem. Wypożyczony motocykl (KTM lub GasGas), paliwo, zakwaterowanie i wyżywienie s w cenie, loty nie. Wszystkie dalsze informacje znajdziesz na stronie Ride KTM z terminami, informacjami i cenami.

Mało która wyprawa hard enduro ma dla mnie tyle superlatywów co ta: strome podjazdy z widokiem na morze, intensywna i przepikna przyroda, wyluzowany Alfie Cox i naprawd wymagajcy teren.

KTM opisuje poziomy tak: poziomy 1 i 2 uchodz za odpowiednie dla pocztkujcych szutrówki, polne drogi, wymyte trakty i proste przeprawy przez rzeki. Poziom 3 to ekstremalne podjazdy i wymagajce przeprawy przez rzeki i potoki, zalecane jest doświadczenie terenowe. Poziom 4 wymaga regularnej praktyki na skalnych stopniach, koleinach i śliskich nawierzchniach, poziom 5 najtrudniejszych odcinków przy każdej pogodzie.

Jako Europejczyk nie poleciłbym tego regionu na własn rk. Nakład pracy na research jest po prostu zbyt duży. Lokalne zwyczaje s złożone, a trasa przez bujn roślinnoś zmienia si po prostu zbyt szybko. Ślad, który rok temu był jeszcze przejezdny, teraz może by kompletnie zarośnity. Realistycznie t wypraw da si zrobi tylko z bardzo doświadczonym lokalnym przewodnikiem.

Kto myśli o RPA jako o kraju wiecznego słońca, na tym wybrzeżu zmoknie. Najwicej deszczu pada od października do marca, średnio 10 do 15 dni deszczowych w miesicu, w czerwcu i lipcu tylko około trzech. Latem maksymalne temperatury dzienne wynosz 25 do 27 °C, a powietrze si klei: w Port St Johns popołudniowa wilgotnoś od listopada do marca wynosi ok. 80 procent. W okolicach Mthathy groż gwałtowne burze.

Południow zim najsuchsze s miesice od czerwca do sierpnia, Port St Johns osiga w lipcu i sierpniu maksima ok. 21 °C, a w głbi ldu w Mthatha w czerwcu i lipcu noc notuje si średnio 4 °C. Na aktywny urlop jesień i zima uchodz za przyjemne. Cen s krótkie dni w Durbanie w czerwcu słońce zachodzi ok. 17:0017:30. Europejczycy przyjeżdżaj zwykle w swoich zimowych miesicach, czyli w samym środku letnich deszczów, a na liście rzeczy do spakowania na wypraw jest lekka odzież przeciwdeszczowa. Szczyty upałów przynosi akurat wiosna w Mthatha we wrześniu odnotowano nawet 44 °C. Na naszej wyprawie mieliśmy szczście padało tylko raz, a poza tym cieszyliśmy si luźn zimow pogod.

Po ulewach rzeki i laguny niebezpiecznie wzbieraj, a służba meteorologiczna radzi wtedy ich nie przekracza. W 2023 roku koło Coffee Bay turystka utonła, przeprawiajc si przez lagun podczas powodzi. Jeśli po burzy woda w brodzie stoi wysoko i jest brunatna, czekasz albo zawracasz. Na drogach swobodnie chodz krowy, kozy, osły i konie, zdarzaj si kolizje, a noc zwierzta wyłaniaj si nagle tuż przed tob. Planuj tak, by dotrze na miejsce przed zachodem słońca.

Z Europy lecisz zwykle przez Johannesburg do Mthathy, najbliższego lotniska centralnej czści Wild Coast liniami Airlink w nieco ponad godzin. Na północ najprościej dotrze przez Durban z midzynarodowym lotniskiem King Shaka, na południe bliżej może by East London. Dla mnie najwygodniejsza jest wersja z przewodnikiem w ramach programu RIDE KTM: wypożyczony motocykl i paliwo s w cenie, a Alfie odbiera grup w Mthatha. Eastern Cape uchodzi za wolny od malarii.

Braai, czyli grillowanie nad otwartym ogniem, to w RPA sport narodowy, a na ruszt trafia boerewors zwijana kiełbasa. Podczas wyprawy jest wieczór z braai u Alfiego w domu. Na Wild Coast na stół trafiaj świeże ryby i owoce morza.

Kuchnia tego regionu to kuchnia Xhosa. Umngqusho, czyli samp (tłuczone ziarna kukurydzy) z fasol cukrow, według jego wieloletniej kucharki Xoliswy Ndoyiyi należało do ulubionych dań Mandeli. Umphokoqo, kruszona kasza kukurydziana z kwaśnym mlekiem, nazywana jest też African Salad to jedyna sałatka, jak po dniu na kozich ścieżkach zamówiłbym dobrowolnie. Flaki podaje si zwykle jako gulasz, z pap, gst kasz kukurydzian. Do tego umqombothi, mtne, kwaskowate piwo Xhosa z kukurydzy i słodu z sorgo z niewielk zawartości alkoholu, którego spróbowałbym dopiero po opuszczeniu stopki.

Z tego wybrzeża zostaje mi przede wszystkim jeden obraz: zielone zbocze, ocean, okrgłe chaty na horyzoncie, wieczorem dym z braai. Czy popłyn przy tym łzy szczścia, zależy od twoich umiejtności i od tego, jak uczciwie umieścisz si na skali KTM.

Nils Müller jako NastyNils stoi za 1000PS. Ponad 25 lat w branży motocyklowej, ponad 1000 przetestowanych motocykli i podróże do ponad 50 krajów kształtuj jego spojrzenie. Sam jeździ hard enduro, rajdy i na torze wyścigowym.