Zuid-Afrika met de enduro: groene steile hellingen boven de oceaan

Zachte groene heuvels rollen door tot aan de klifrand, bezaaid met rieten rondhutten, en beneden beukt de Indische Oceaan tegen de rotsen. Dit is de Wild Coast in het oosten van Zuid-Afrika. Ergens daartussen klimt een helling omhoog, zo groen en zo steil dat er voor je voorwiel alleen nog zee en lucht overblijven. Voor mij voelt zo'n klim in het zadel van een enduro als de weg naar de hemel, vreugdetranen gegarandeerd. Of die tranen van geluk komen of van het melkzuur in je onderarmen, hangt af van je conditie. Hoe steil, hoe nat en hoe glad deze kust wordt, bepaalt je reisperiode en het niveau waarmee je hier aankomt.

De Wild Coast ligt in de Oost-Kaap (Eastern Cape) en loopt van de Great Kei in het zuiden tot de Mtamvuna in het noorden. Achter de kust begint het landschap met groen, zacht glooiend heuvelland; in de kloven en vochtige kustdalen staat altijdgroen bos. De kust zelf kan geen keuze maken. Baaien, stranden en lagunes wisselen af met rotsachtige landtongen en steile kliffen die recht in zee vallen.

Naar het noorden, in Pondoland, wisselen vlakke tafellanden van zandsteen af met zeer steile rivierkloven zoals die van de Msikaba, en tussen Port St Johns en de Oribi-kloof ligt het Pondoland Centre of Endemism, een botanische hotspot vol planten die alleen hier voorkomen. Bij Waterfall Bluff nabij Lusikisiki storten watervallen van de kliffen rechtstreeks in de oceaan, ernaast steekt de piramidevormige Cathedral Rock uit het water. De Magwa Falls vallen 142 meter diep in een kloof. Ook in het Mkambati-reservaat, het eerste Ramsar-wetland van de provincie, dus een wetland van internationaal belang, valt een waterval in zee.

Vanaf hoge uitkijkpunten zie je dolfijnen en walvissen; bultruggen en zuidkapers, een grote soort echte walvis, komen hier kalven. In de zuidelijke winter, ongeveer van mei tot juli, trekt de Sardine Run naar het noorden.

Het DNA van de Wild Coast: mensen, runderen en geschiedenis delen dezelfde heuvels. Tijdens de apartheid lag hier het thuisland Transkei, van 1976 tot 1994 een in naam onafhankelijke staat die internationaal door niemand werd erkend. Het is traditioneel Xhosa-land, en elke weg naar de kust voert door dit kerngebied. Het noordelijke deel heet Pondoland, de thuisbasis van de Mpondo.

Runderen horen bij het dagelijkse straatbeeld. Hele kuddes liggen op het strand of staan op de weg, alsof ze de kust voor zichzelf hebben gereserveerd. Behalve Port St Johns en Coffee Bay bestaan de kustplaatsen ten noorden van de Kei vaak uit maar een paar huizen. Toeristenmassa's ontbreken. Aan de N2, zo'n 32 kilometer ten zuidwesten van Mthatha, ligt Qunu, waar Nelson Mandela opgroeide en begraven ligt; geboren werd hij op 18 juli 1918 in Mvezo aan de Mbashe.

Coffee Bay dankt zijn naam volgens de overlevering aan een wrak waarvan de koffiebonen op het strand aanspoelden. Ten zuiden daarvan staat Hole in the Wall voor de monding van de Mpako, een vrijstaande rots van zandsteen en leisteen met een grote, door het water uitgesleten opening waar de branding doorheen slaat. De Xhosa noemen hem esiKhaleni, plaats van het geluid, naar het gedonder in de rots, en veel inwoners zien er een poort naar de wereld van de voorouders in. Ik vind het mooi dat dit herkenningspunt naar zijn geluid is vernoemd.

Op de enduroroutes van de Wild Coast verandert de ondergrond voortdurend: van grasheuvels via stenige geitenpaden en bospassages tot rotsen en rivierovergangen. Vanaf de stranden lopen steile klimmen recht omhoog de kliffen op, en boven ligt de oceaan voor je als een blauwe muur. Voor mij is dat de kern van deze kust. De moeilijkheid zit vaak eerder in de balans dan in de tractie.

Rivierovergangen staan dagelijks op het programma, en ze zijn vaak glad, met losse of glibberige stenen en een waterdiepte die je moeilijk kunt inschatten. Bij een doorwaadplaats waarvan ik de bodem niet zie, heeft mijn voorwiel helaas altijd sneller een mening dan mijn hoofd. Na regen worden bosklimmen en zijpaden modderig en glad, en op de zijwegen van de Transkei wachten steile, uitgereden stukken met diepe sporen en modderpoelen. Rustiger zijn, naast de veepaden, de gravelwegen vlak bij de kust, door groene heuvels en kleine dorpjes.

Asfalt blijft de uitzondering, want de N2 loopt ver in het binnenland; ten noorden van de Kei hebben alleen Coffee Bay en Port St Johns een asfaltweg ernaartoe, alle andere toegangswegen naar de kust zijn gravel. Naar Coffee Bay rijd je over asfalt met gaten, daarna gaat het richting Hole in the Wall over in gravel. Voor de oriëntatie blijft de N2 je ruggengraat; vanaf daar takken de wegen richting zee af. Het getal dat het terrein het best beschrijft: 70 tot 100 kilometer meten de dagetappes op de begeleide hard-enduro-lussen, bij vijf tot zes uur in het zadel.

Hoeveel rijvaardigheid je nodig hebt, hangt in de eerste plaats af van of je begeleid of alleen rijdt. In het RIDE-KTM-programma staat bijvoorbeeld de Zuid-Afrika-endurotour met Alfie Cox, georganiseerd door Alfie Cox Racing uit Cato Ridge in KwaZulu-Natal. De gastheer werd in 2002 tweede in het motorklassement van de Dakar op KTM, won in 1995 de allereerste Erzbergrodeo en negen keer de Roof of Africa in Lesotho. De tour is uitgeschreven voor level 1 tot 5 (van 5), en voor elke technische passage is er een alternatieve route. Alfie rijdt de hele tour mee, helpt bij lastige obstakels en rijdt indien nodig zelf je motor naar boven. Mijn trots zou liever vallen dan het stuur aan een Dakar-nummer-twee over te laten. Mijn verstand had het allang afgegeven.

De tour duurt acht dagen, met vijf rijdagen en twee rustdagen. De eerste drie starten in het White Clay Resort bij Coffee Bay, op lussen van ongeveer 80, 70 en 80 kilometer. Daarna gaat het per voertuig zo'n 500 kilometer naar KwaZulu-Natal, voor twee rijdagen door bossen, suikerriet, dorpen en bushland. 98 procent is off-road, techniek gaat voor tempo. Huurmotor (KTM of GasGas), brandstof, accommodatie en maaltijden zijn inbegrepen, vluchten niet. Alle verdere info vind je op de Ride KTM-website met data, info en prijzen.

Weinig hard-enduro-tours brengen voor mij zoveel superlatieven samen als deze: steile hellingen met zeezicht, intense en prachtige natuur, een coole Alfie Cox en echt veeleisend terrein.

KTM omschrijft de niveaus zo: level 1 en 2 gelden als geschikt voor beginners, met gravelwegen, veldwegen, uitgespoelde pistes en eenvoudige rivierovergangen. Level 3 brengt extreme hellingen en uitdagende rivier- en beekdoorsteken; off-road-ervaring wordt aanbevolen. Level 4 vraagt regelmatige praktijk voor rotstrappen, sporen en gladde ondergronden, level 5 de moeilijkste stukken bij elk weer.

Op eigen houtje zou ik deze regio als Europeaan niet aanraden. Het voorbereidende onderzoek is gewoon te groot. De lokale gebruiken zijn complex en de route verandert door de weelderige vegetatie simpelweg te snel. Een track die een jaar geleden nog berijdbaar was, kan nu volledig overwoekerd zijn. Realistisch gezien kun je deze tour alleen met een zeer ervaren local doen.

Wie bij Zuid-Afrika aan eeuwige zon denkt, wordt aan deze kust nat. De meeste regen valt van oktober tot maart, met gemiddeld 10 tot 15 regendagen per maand; in juni en juli zijn het er maar zo'n drie. In de zomer liggen de maximumtemperaturen overdag op 25 tot 27 °C, en de lucht plakt: in Port St Johns ligt de luchtvochtigheid 's middags van november tot maart rond 80 procent. Rond Mthatha dreigen zware onweersbuien.

In de zuidelijke winter zijn juni tot augustus de droogste maanden; Port St Johns haalt in juli en augustus maxima rond 21 °C, en in het binnenland meet Mthatha in juni en juli 's nachts gemiddeld 4 °C. Voor een actieve vakantie gelden herfst en winter als aangenaam. De prijs zijn korte dagen: in Durban gaat de zon in juni rond 17 à 17:30 uur onder. Europeanen komen meestal in hun eigen wintermaanden, dus midden in de zomerregens, en op de paklijst van de tour staat lichte regenkleding. Hittepieken komen uitgerekend in de lente: Mthatha haalde in september tot 44 °C. Tijdens onze tour hadden we geluk - we kregen maar één keer regen en genoten verder van het relaxte "winterweer".

Na hevige regen zwellen rivieren en lagunes gevaarlijk aan, en de weerdienst raadt af ze dan over te steken. In 2023 verdronk bij Coffee Bay een toeriste bij het doorkruisen van een lagune tijdens hoogwater. Staat de doorwaadplaats na onweer hoog en bruin, dan wacht je of keer je om. Op de wegen lopen koeien, geiten, ezels en paarden vrij rond, aanrijdingen komen voor, en 's nachts duikt het vee plotseling voor je op. Plan zo dat je voor zonsondergang aankomt.

Vanuit Europa vlieg je meestal via Johannesburg naar Mthatha, de dichtstbijzijnde luchthaven van de centrale Wild Coast, met Airlink in ruim een uur. Voor het noorden is Durban met de internationale luchthaven King Shaka de makkelijkste optie, voor het zuiden kan East London dichterbij liggen. Voor mij het comfortabelst is de begeleide variant via het RIDE-KTM-programma: huurmotor en brandstof zijn inbegrepen, en Alfie haalt de groep op in Mthatha. De Oost-Kaap geldt als malariavrij.

De braai, grillen boven open vuur, is in Zuid-Afrika een volkssport, en op het rooster hoort de boerewors, de gedraaide braadworst. Tijdens de tour is er een avond met braai bij Alfie thuis. Aan de Wild Coast komen verse vis en zeevruchten op tafel.

De keuken van deze streek is die van de Xhosa. Umngqusho, samp (gestampte maïskorrels) met suikerbonen, was volgens zijn jarenlange kokkin Xoliswa Ndoyiya een van Mandela's lievelingsgerechten. Umphokoqo, kruimelige maïspap met zure melk, heet ook African Salad, de enige salade die ik na een dag op geitenpaden vrijwillig zou bestellen. Pens komt meestal als stoofpot, met pap, de stevige maïspap. Daarbij umqombothi, een troebel, zurig Xhosa-bier van maïs en sorghummout met weinig alcohol, dat ik pas zou proberen als de zijstandaard uitgeklapt is.

Van deze kust blijft me vooral één beeld bij: groene helling, oceaan, rondhutten aan de horizon, 's avonds rook van de braai. Of daarbij vreugdetranen vloeien, hangt af van je rijvaardigheid en van hoe eerlijk je jezelf op de KTM-schaal indeelt.

Nils Müller staat als NastyNils achter 1000PS. Meer dan 25 jaar in de motorbranche, meer dan 1.000 geteste motoren en reizen naar meer dan 50 landen bepalen zijn kijk. Hij rijdt zelf hard enduro, rally en circuit.