BMW R 12 G/S in de off-road test: meer dan alleen retro?

De BMW R 12 G/S treedt niet zomaar aan als een mooi gemaakte retro-enduro. Ze wil bewust aansluiten bij de grote GS-geschiedenis en tegelijk geloofwaardig maken dat ze meer kan dan er alleen maar goed uitzien. Precies dat maakt haar spannend. Al na de eerste meters is duidelijk dat deze motor sterk speelt met nostalgie, maar niet alleen bedoeld is voor de ijssalon. De test vindt plaats in Spanje, waar legale grind- en aardepassages veel makkelijker te vinden zijn dan thuis. Precies zo'n omgeving is nodig om een motor als deze enigszins zinvol te kunnen beoordelen.

De aanpak in deze test is bewust tweeledig. Aan de ene kant staat de gewone rijder, die zijn eigen grenzen kent, het gewicht van de machine serieus neemt en bij het bekijken van waarde en terrein niet zomaar zijn hersens uitschakelt. Aan de andere kant staat met Bernd Hiemer een tweevoudig supermoto-wereldkampioen, die veel sneller herkent wat er rijdynamisch echt in de motor zit, en het ook aandurft om de edel-scrambler tot haar grenzen te brengen.

In het hart van de BMW R 12 G/S werkt de bekende lucht-/oliegekoelde boxer met 1170 cc, 109 pk en 115 Newtonmeter koppel. Deze motor is een van de grote sympathiedragers van de motor. Ondanks moderne elektronica met Ride-by-Wire, cruise control en schuinstandafhankelijke rijhulpsystemen heeft hij zijn karakter niet verloren. Precies dat is een van de charmes van deze machine. Bij het starten is meteen dat typische boxer-gevoel er, inclusief de vertrouwde ruk en die eigenzinnige mechanische aura die moderne motoren vaak nog maar in resten meebrengen. Juist in vergelijking met de recentere, dynamischere boxer-generaties werkt de aandrijving in de R 12 G/S aangenaam klassiek en eigenzinnig.

Daarbij komt een stalen buizenframe, gecombineerd met lange veerwegen en volledig instelbare fahrwerkelementen. Voor werkt een upside-down vork met 210 millimeter veerweg, achter een Marzocchi-veerpoot met 200 millimeter. De tank heeft een inhoud van 15,5 liter, het rijklare gewicht bedraagt 229 kilogram, aangedreven wordt zoals typisch bij BMW via cardan. Off-road relevant wordt het geheel vooral met het Enduro Pro Paket. Dan zijn er handguards, een massieve motorschutplaat, off-road geschikte voetpennen, stuurverhoging en Michelin Anakee Wild. Bijzonder belangrijk is echter de gewijzigde achterwielmaat. Voor blijft het bij 90/90-21, achter is er in plaats van 17 nu 18 inch. Dat verbreedt de keuze aan serieuze noppenbanden aanzienlijk en toont dat de R 12 het thema terrein niet alleen uit traditie in de naam draagt.

De grootste verrassing in licht tot middelzwaar terrein is de ergonomie. Want hoewel de BMW R 12 G/S sterk verankerd is in het retro-thema, voelt ze staand uitgesproken goed aan. In stilstand is ze door 860 millimeter zithoogte, gewicht en formaat niet iets wat kleinere piloten meteen vertrouwen geeft. Met 1,85 meter lichaamslengte gaat het nog, maar ook dan zijn er op oneffen ondergrond momenten waarin je voelt dat deze machine geen speelgoed is. De boxer helpt weliswaar bij het zwaartepunt, toch is er weinig nodig en heb je dat onprettige gevoel dat het nu snel zou kunnen kantelen. In stilstand vraagt de R 12 G/S dus respect.

Zodra ze echter rolt en je overschakelt naar de stamodus, verandert het beeld aanzienlijk. Wie netjes met de bal van de voet op de pennen staat, vindt meteen een natuurlijke positie. De knieën liggen op de juiste plek om de motor indien nodig te klemmen, tegelijk blijft er naar voren en achteren verrassend veel bewegingsvrijheid. Ook de afstand tussen stuur en voetpennen past zeer goed voor een actieve houding. Daarbij komt een ruime stuuruitslag, die vooral bij langzame haarspelden of speelse manoeuvres op losse ondergrond enorm helpt. De tank is zo gevormd dat de buitenste knie mooi naar buiten geleid kan worden, terwijl de heup beweeglijk blijft om de machine te sturen. Precies zulke details bepalen in het terrein vaak meer dan naakte vermogenscijfers. En hier doet de BMW R 12 G/S verrassend veel goed.

Hoe goed de ergonomie ook lukt, de R 12 G/S toont ook duidelijk dat ze geen motor is voor volledige beginners. Dat ligt enerzijds aan het gewicht, anderzijds aan haar manier van vermogensafgifte. De boxer duwt met behoorlijke druk aan en vraagt op losse ondergrond een gevoelige gashand. Dat merk je niet pas op harde trails, maar al op simpele grindwegen. Voel je je eenmaal op je gemak en laat je je door het goede stagevoel een beetje motiveren, dan is al heel weinig gasgreepdraaiing genoeg en gaat het achterwiel dwars. Het koppel is meteen aanwezig, de grip op losse ondergrond echter beperkt, wat het lastig maakt om het punt tussen gecontroleerde drift of achterwiel op ongewenste overtaakoers te vinden.

Precies daarom blijf ik als leek vrijwel de hele tijd in de Enduro-modus en niet in de Enduro-Pro-modus. Niet omdat de motor te weinig zou kunnen, maar omdat het risico te groot lijkt om de mooie testmachine met een onbezonnen gasstoot koud te vervormen. Daarbij komt dat de banden nog met straatdruk gevuld zijn, wat de speelruimte extra verkleint. Ook de koppeling draagt eraan bij dat de motor niet helemaal zo toegankelijk aanvoelt als je misschien zou wensen. Ze is relatief zwaar te bedienen, en wie in technisch terrein veel met haar wil werken, merkt dat snel in de onderarmen. Alles samen levert dit een motor op die zich met gevoel en ervaring prachtig laat bewegen, maar niet zomaar even. De BMW R 12 G/S is toegankelijk genoeg om plezier te bieden, maar krachtig genoeg om ervaring te vereisen.

Een echt kritiekpunt in het terrein is de remafstemming, vooral achter. Voor is het systeem nog goed controleerbaar, ook al stijgt de remdruk na het aanvankelijk zachte drukpunt vrij snel. Achter is de zaak duidelijk scherper. Daar werkt de rem zeer bijterig en bouwt de werking bijna binair op. Er is nauwelijks pedaalweg nodig, dan blokkeert het achterwiel al. Juist off-road, waar je je fijn naar de grip-grens wilt tasten, kost dat vertrouwen. Ik heb de aanpasbare enduro-voetremhendel zelfs in de straatconfiguratie gelaten, omdat daardoor iets meer bewegingsruimte aan de voet overblijft en de rem beter te doseren is. Dat verzacht de zaak iets, lost het basisprobleem echter niet op. Als BMW de drukopbouw achter meer progressie zou geven, zou de motor op losse ondergrond makkelijker en ontspannener te controleren zijn.

Bij het fahrwerk is de indruk duidelijk positiever. Weliswaar wordt het in het tempo van de leken-test nooit echt tot de grens gebracht, maar al op grind, kleine oneffenheden en ruwere passages wordt duidelijk dat de lange veerwegen niet alleen show zijn. De afstemming werkt in serie eerder sportief, zonder oncomfortabel te worden. Vlakke grindpassages filtert de R 12 G/S netjes weg, tegelijk geeft ze de indruk dat er nog duidelijke reserves aanwezig zijn. BMW wilde hier voelbaar niet alleen een zacht schommelend retro-bike bouwen, maar een motor die ook dan nog netjes werkt wanneer het ruwer wordt.

Spannend wordt het daar waar de professionele inschatting bijkomt. Bernd Hiemer rijdt de eerste meters op de R 12 G/S met 18-inch achterwiel in het terrein en bevestigt zeer snel dat de motor duidelijk meer kan dan op het eerste gezicht misschien vermoed wordt. Hij spreekt over snel grind, kuilen, waterdoorwaadbare plekken en ook over iets technischere plekken. Zijn indruk is eenduidig positief. Juist bij langzaam rijden voelt hij zich met grote boxers thuis, omdat de motor hem veel rijgevoel geeft. Dat is een interessant punt, want hij spreekt de motor niet tegen, maar vult de leken-indruk aan met het perspectief van een zeer ervaren rijder: wie weet wat hij doet, kan met dit concept in het terrein zeker iets.

Ook bij de elektronische hulpmiddelen ordent hij de BMW typisch soeverein. De Enduro-Pro-modus functioneert voor hem goed, het ABS grijpt voor slechts in weinig situaties storend in. Dat is belangrijk, omdat juist ervaren off-road rijders hier vaak bijzonder kritisch zijn. Daarbij komt de mogelijkheid om de tractiecontrole te deactiveren. Dan wordt meer wheelspin mogelijk, driften is leuker en de motor opent zich voor een duidelijk actievere rijstijl. Tegelijk bevestigt ook Hiemer het kritiekpunt aan de achterrem. Ze is zeer bijterig en leidt in het begin snel tot overremmen. Wie zich daarop instelt, kan ermee omgaan, maar het blijft een opvallend kenmerk. Zijn totaalindruk is desondanks duidelijk: de motor biedt plezier, het fahrwerk past en op een groter parcours zou hij graag nog nauwkeuriger uitzoeken wat allemaal mogelijk is.

Hoe overtuigend de BMW R 12 G/S ook is in veel detailpunten, zo sterk trekt een andere factor de inzetradius in de praktijk weer samen: de prijs en het daarmee verbonden risico. Minstens 16.990 € moet men daarvoor in Duitsland neertellen, in Oostenrijk is het minstens 19.590 €. De testmachine komt door de vele noodzakelijke accessoirepakketten in Oostenrijk op 22.095 euro. Precies daar begint het innerlijke conflict van deze motor. Want aan de ene kant geeft ze echte terreinlust, aan de andere kant is ze op veel plekken opvallend blootgesteld. De handguards bestaan uit kunststof, de collector ligt vrij, de cilinderkoppen zijn bij een val meteen in de gevarenzone en ook de mooi vormgegeven stalen tank is niets wat je zorgeloos in steenachtig terrein wilt riskeren. Een val is daarmee niet alleen vervelend, maar potentieel echt duur.

Dat geldt helaas ook voor de lopende kosten. De R 12 G/S moet volgens BMW elke 10.000 km naar de service, waar ook de kleppen gecontroleerd worden. Elke 20.000 km wordt de olie in de hoektandwielkast van de cardan vervangen en elke 40.000 km de cardanas zelf. Al met al is dit al een verhoogde onderhoudsinspanning dan bij sommige concurrentiemodellen, zoals hier te zien in de vergelijking van de BMW R 12 G/S met de Triumph Scrambler 1200 XE.

Dat leidt direct naar de vraag voor wie de BMW R 12 G/S eigenlijk bijzonder aantrekkelijk is. Er zijn eerst de klassieke R80GS-nostalgici, die in deze machine een moderne herinterpretatie van het oude idee zien. Dan de retro-fans, die met moderne, hoekige adventure-bikes gewoon niets kunnen, maar toch af en toe op grind willen. En ten slotte die reis-enduristen, die genoeg hebben van de overladen adventure-markt met massieve fronten, veel plastic en steeds extremere verschijningen. Wie met minder windbescherming kan leven, maar daarvoor klassieke vormen, lange veerwegen, krachtige motor en een rechtopstaande zitpositie zoekt, vindt hier een zeer eigenzinnig aanbod. Precies daarin ligt de kracht van de R 12 G/S: ze bezet een niche die emotioneel geladen is, maar rijtechnisch niet leeg blijft.